Món nhỏ trên mâm Tết
Một đĩa tré không chiếm nhiều chỗ. Tré được bóc ra, đánh tơi vừa phải, đặt cạnh nem, chả, củ kiệu, đậu phộng, tỏi, rau thơm và chén tương ớt. Mâm ăn vẫn có bánh chưng, bánh tét, thịt, dưa món và nhiều thức khác, nhưng vị chua nhẹ, cay thơm và giòn của tré khiến người ăn bớt ngấy sau những bữa nhiều đạm.
Tré hợp với nhịp của ngày Tết. Khách có thể đến bất chợt; chủ nhà không cần nấu nướng cầu kỳ mà vẫn có một món để mời. Chỉ mất ít phút chuẩn bị, đĩa tré đã đủ sắc màu và hương vị để mọi người nhấm nháp trong lúc hỏi chuyện một năm vừa qua.
Vì không phải món ăn no, tré cho người ta thời gian. Một miếng tré đi cùng một ngụm trà, chén rượu hay ly bia; câu chuyện có thể nối dài từ sáng sang trưa. Chính sự thong thả ấy làm món ăn phù hợp với những ngày mà điều quan trọng nhất không nằm trong bếp, mà ở việc người thân và bạn bè có dịp ngồi lại bên nhau.
Câu chuyện đến ngày 30 Tết vẫn còn tré
Trong ký ức bà Thanh Bình kể về mẹ, có một chi tiết đặc biệt: dù nhu cầu ngày Tết tăng cao, bà Đệ vẫn không nhận sản xuất ồ ạt hoặc dồn hàng cho các mối buôn lớn. Bà muốn đến ngày 30 Tết vẫn còn tré cho người nghèo, cho người chỉ mua ít; khách mua nhiều hay ít đều được đối xử như nhau.
Đó là một lựa chọn kinh doanh không tối đa hóa doanh số, nhưng bộc lộ rõ cách bà nhìn món ăn của mình. Tré ngày Tết không chỉ dành cho những giỏ quà lớn. Một vài gói nhỏ trên mâm cũng đủ để một gia đình giữ lấy hương vị quen thuộc.
Câu chuyện ấy làm đĩa tré có thêm ý nghĩa. Nó nhắc rằng ẩm thực ngày Tết không chỉ là chuyện đủ đầy; còn là cách người làm và người bán đối xử với cộng đồng. Khi một món ăn được chia đều cho cả người mua nhiều lẫn người mua ít, nó trở thành một phần của nếp sống, không chỉ là hàng hóa mùa vụ.
Vị chua, cay và giòn giữa những món ăn đậm đà
Tré ngon khi các thành phần vẫn có tiếng nói riêng. Người ăn cảm nhận độ giòn của bì, vị ngọt của thịt, mùi riềng và tỏi, cái bùi của mè, rồi sau cùng là vị chua nhẹ của quá trình lên men. Tương ớt làm vị đậm hơn; đậu phộng rang giã nhỏ thêm độ thơm; củ kiệu và đồ chua khiến đĩa ăn sáng vị.
Trong mâm Tết, sự cân bằng ấy rất có ích. Sau bánh tét, chả và thịt, một miếng tré vừa cay vừa chua giúp vị giác trở nên nhẹ hơn. Tré không đối lập với những món truyền thống khác; nó nối chúng lại thành một mâm ăn có nhiều lớp hương vị.
Một món ăn giữ không khí sum họp
Ngày nay, cách đón Tết đã thay đổi. Gia đình ít người hơn, thời gian nghỉ ngắn hơn, nhiều món có thể đặt sẵn. Nhưng nhu cầu ngồi lại vẫn còn. Một đĩa tré vì thế vẫn hợp với căn nhà hiện đại như từng hợp với căn bếp cũ: gọn gàng, dễ chuẩn bị và đủ để mọi người cùng chia sẻ.
Giá trị của món ăn ngày Tết không nằm ở việc nó phải xuất hiện trong mọi gia đình. Nó nằm ở khả năng đánh thức ký ức. Với người từng lớn lên cùng hương vị ấy, chỉ cần bóc lớp lá chuối, nghe mùi riềng và tỏi dậy lên, Tết dường như đã gần hơn một chút.
Một đĩa tré không làm nên cả mùa xuân. Nhưng trên bàn tiếp khách, giữa tiếng hỏi thăm và những câu chuyện cũ, nó góp phần giữ lại điều đáng quý nhất của Tết: mọi người có một lý do giản dị để ngồi gần nhau lâu hơn.